Pięćdziesiąt groszy to „mało”, dopóki nie patrzymy na pełną skalę. Jedna cola. Druga. Zgrzewka wody do domu. Sok dla dziecka. W bloku, w którym i tak już płaci się za worki, za zsyp, za wywóz i za to, że ktoś inny nie segreguje. Do tej opłaty doszła nowa: kaucja. Oficjalnie zwrotna. W praktyce – zawsze ze stratą dla biedniejszego. Wychodzi ze sklepu w cenie napoju i nie wraca, jeśli butelka wyląduje w koszu pod zlewem albo w żółtym worku na klatce.

Ministerstwo lubi powtarzać, że kaucja „to nie koszt”. Że to tylko pieniądz, który krąży. Ładnie brzmi. Gorzej wygląda, gdy krąży obok naszego życia, a nie z powrotem do portfela. Bo system stoi na dwóch nogach. Jedna to automaty, sklepy i operatorzy. Druga to stary, gminny wywóz śmieci. Obie nogi sięgają do tej samej kieszeni.

Niezły szwindel

Najpierw płacisz przy kasie. Pięćdziesiąt groszy za plastik i puszkę, złotówkę za szkło zwrotne. Jeśli oddasz opakowanie całe, z kodem, niezgniecione, w punkcie, który akurat działa i nie wypluwa bon (ważny przez dwa tygodnie) - pieniądze wrócą. Jeśli nie, kaucja zostaje „w systemie”. Nie w sklepie pod blokiem. U operatora.

A operator to nie PCK. To spółka powołana przez producentów napojów i sieci. Coca-Cola, Pepsi, Maspex, Nestlé, piwowarzy, Lidl, Kaufland. Ustawa mówi: nie wolno pobierać z tego dywidendy. Brzmi pięknie? A rzeczywistość jest taka, że pieniądz i tak jest jeden. Nieoddane 50 groszy zmniejsza dopłatę, którą te firmy musiałyby wnieść na utrzymanie automatów, tirów i biur. A koszt systemu i tak wraca na półkę: w cenie coli, wody i piwa. Mówię tu o skali ok. 20–25 groszy od sztuki (oprócz samej kaucji).

Potem idziesz do domu. W bloku worki stoją jak stały. Żółty, niebieski, czarny. Wspólnota albo spółdzielnia wystawia fakturę za odpady, jakby nic się nie zmieniło. I tu jest drugi rachunek. Butelka, której nie oddałeś do automatu, często i tak wpada do gminnego worka. Gmina traci wartościowy surowiec, który kiedyś sprzedawała. Ty tracisz kaucję. A opłata za wywóz nie spada o te 50 groszy. Płacisz więc za „system”, który miał butelkę wyjąć z odpadów, i za „system”, który tę samą butelkę potem i tak wywozi.

Wędrówka pieniądza jest prosta, tylko rządzący nie chcą o tym mówić. Producent wpuszcza napój na rynek i wpłaca kaucję operatorowi. Sklep ściąga ją z Ciebie. Jeśli wrócisz z pustą butelką, sklep oddaje Ci pieniądze i rozlicza się z operatorem. Jeśli nie wrócisz, to Twoje 50 groszy zostaje.

Oficjalnie „na finansowanie systemu”. Na automaty Tomry i Envipco. Na oprogramowanie. Na handling fee dla sklepu, kilka albo kilkanaście groszy od sztuki. Na transport PreZero, Remondisu, Enerisu. Na pensje ludzi, którzy ten cyrk spinają. Na VAT od nieodebranej kaucji, który idzie do budżetu. Na czysty plastik, który koncernom jest na rękę, bo Unia każe im pchać recyklat do nowych butelek.

Nie, to nie jest „tajny spisek”

To zwyczajny, duży obieg pieniądza, przykryty słowem „środowisko”. Słowa piękne, faktury brutalne. Firmy od maszyn zarabiają na maszynach. Firmy od śmieci - na wywozie i sortowaniu. Sieci - na stawce za przyjęcie opakowania, o ile im się to spina. Ale wypłata dywidendy jest zakazana! – mówi rząd. To tylko pół prawdy, bo koncerny napojowe nie wyciągają Twoich 50 groszy uchwałą o dywidendzie, bo nie muszą. Wystarczy, że mniej dopłacają do własnego obowiązku, a resztę doliczą do ceny na półce. Dzięki tej całej „magii” z jednego worka (kosztów) ubywa mniej, co pozwala osiągać większe zyski. Proste? Proste.

Najgorzej wychodzi ten, kto nie chce robić za „menela” kto mieszka zwyczajnie. Nie ma miejsca na zgrzewki pustych butelek. Automat w osiedlowym sklepie albo zepsuty, albo w kolejce, albo nie przyjmuje zgniecionej puszki. Bon z maszyny blaknie. Mały sklep pod klatką kaucję pobiera, a zwrotu nie musi robić. Wyrzucasz do worka, bo życie nie składa się z pielgrzymek z siatką PET-ów. I wtedy system mówi: dziękujemy. Twoje 50 groszy „pracuje dalej”. Twoja opłata za śmieci też.

Dlatego ta kaucja tak ładnie „wędruje”. Z paragonu do operatora. Z operatora na faktury. Z faktur z powrotem w cenę napoju. Z kosza na klatce - do gminnego worka, za który i tak płaci cały blok. Oficjalnie wszyscy chronią planetę. Nieoficjalnie każdy wie, kto zostaje z rachunkiem, gdy butelka nie wróci do automatu.

Na końcu, jak to mawiał w „Rejsie” inżynier Mamoń: „No i panie, kto za to płaci? Pan płaci, pani płaci, my płacimy. To są nasze pieniądze proszę pana. Społeczeństwo.”

Podziel się cytatem